De Oosterschelde is het grootste zoute getijdengebied van Zeeland. De droogvallende slikken en schorren in de Oosterschelde zijn van levensbelang voor waadvogels, die er bij laag water hun voedsel zoeken. Daarnaast is de Oosterschelde belangrijk als kraamkamer voor jonge vis. Sinds 1990 heeft zich ook een groeiende populatie zeehonden gevestigd op de platen in de monding. Een ander zeezoogdier, de bruinvis, wordt ook regelmatig gesignaleerd.

Ieder zomerseizoen trekken duikers, sportvissers en watersporters massaal naar de Oosterschelde, aangetrokken door het heldere water en de mooie natuur. Ook beroepsvissers maakt intensief gebruik van het gebied. Kreeft en mosselen zijn een belangrijk product. Het had weinig gescheeld of de Oosterschelde was een afgesloten zoetwaterplas geweest, net als het oostelijker gelegen Volkerak-Zoommeer. Volgens het Deltaplan zou namelijk na de afsluiting van de Grevelingen begin jaren zeventig de Oosterschelde aan de beurt zijn. In de monding van de zeearm was al een kabelbaan gebouwd, waarlangs de blokken zouden worden vervoerd die de blokkendam moesten vormen.

Tegen de voorgenomen afsluiting kwam echter massaal protest. De afsluiting van de Grevelingen en het Veerse Meer hadden laten zien dat gezonde zoute wateren veranderden in stinkende brakwaterplassen na de afsluiting. Het gezamenlijk protest van milieuactivisten en vissers had resultaat: In een historisch zitting van de Tweede Kamer werd besloten tot de bouw van een doorlaatbare stormvloedkering, die alleen zou worden gesloten bij extreem hoog water.

De stormvloedkering staat er al weer bijna twintig jaar. Inmiddels zijn ook een aantal schaduwkanten van de toenmaals bejubelde oplossing duidelijk geworden. Het belangrijkste daarvan is de “zandhonger”. De in- en uitstroom van water in de monding van de Oosterschelde wordt door de kering sterk afgeremd, waardoor de stroomsnelheden zijn afgenomen. Daardoor slibben de stroomgeulen in het gebied langzaam dicht. Het materiaal daarvoor is afkomstig van de platen en schorren, die dus langzamerhand steeds dieper komen te liggen. En juist die droogvallende gebieden zijn zo waardevol voor vogels en vissen. Rijkswaterstaat zoekt momenteel naar oplossingen voor dit probleem. Deze kunnen onder meer bestaan uit het plaatselijk verstevigen van schorranden en het aanbrengen van plaatselijke zandsuppleties. Een andere ingreep die mogelijk soulaas zou kunnen bieden is het herstel van de verbinding tussen de Oosterschelde en het Volkerak-Zoommeer, waardoor er  weer meer zoet water in de Oosterschelde stroomt. Hierdoor zou de stroomsnelheid iets toenemen waardoor de geulen beter op diepte blijven.