“Vrije tijd” is de tijd die overblijft na aftrek van arbeid, zorgtaken, studie, slapen, eten en douchen. De hoeveelheid vrije tijd in Nederland neemt al een jaar of 30 af. Dit in tegenstelling tot de gangbare opvatting dat er sprake is van een toename van vrije tijd.

De geslonken hoeveelheid vrije tijd wordt wel intensiever gebruikt en er wordt ook meer geld per uur besteed. Zo stegen de uitgaven voor vrije tijd in de afgelopen tien jaar gemiddeld ruim 3% per jaar.

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) voorspelt in het Sociaal en Cultureel Rapport 2004 dat mensen steeds vaker gebruik zullen maken van commerciële vrijetijdsdiensten. De markt voor vrije tijd breidt zich dus uit. Daarnaast is er volgens het SCP sprake van een “intensivering van de beleving”, een groeiend verlangen naar intense en intensieve ervaringen.

Dit alles is te zien in een groei van het aantal festivals, musicals, pretparken en de commerciële omroepen. Culturele instellingen en de publieke omroepen krijgen te maken met steeds grotere concurrentie. Sport in verenigingsverband krijgt concurrentie van informeler vormen van sportbeoefening, zonder vaste deelnemers en vaste tijden, zoals skaten of squash. En de tijd besteed aan vrijwilligerswerk gaat vrijwel zeker afnemen.

Internationalisering is een andere belangrijke trend in de vrijetijdsbesteding. Door de stijgende welvaart en de dalende prijs van vliegtickets is het aantal vliegvakanties in de afgelopen vijftien jaar bijna verdriedubbeld.

Deze ontwikkelingen hebben een aantal gevolgen voor ons leefmilieu. De vrije tijd legt een steeds groter beslag op onze open ruimte. Bungalowparken, fiets- en wandelpaden, golfbanen, recreatieterreinen, skatebanen en dergelijke nemen allemaal ruimte in beslag. Van het mondiaal ruimtebeslag komt 14% voor rekening van de vrije tijd.

Daarnaast verplaatsen mensen zich steeds meer in hun vrije tijd. Meer dan twee vijfde van alle afgelegde kilometers wordt gereden voor activiteiten in de vrije tijd, wat aanzienlijk hoger is dan het aantal kilometers gereden voor het werk, concludeert het SCP in haar rapport "Op weg in de vrije tijd" van maart 2006. Ook de toename van het vliegverkeer is hiervan een voorbeeld. 22% van de broeikasgassen die we produceren is toe te schrijven aan verplaatsingen in onze vrije tijd.

En tenslotte komen bestaande sociale verbanden onder druk te staan en worden vervangen door meer oppervlakkige contacten. Kort door de bocht: Het wordt steeds moeilijker om vrijwilligers te vinden in het bejaardentehuis.