Verpakkingen: het terugdringen van de hoeveelheid verpakkingsafval en zwerfafval

Een groot deel van het afval bestaat uit verpakkingen, en wel zo’n 2,6 miljoen ton, waarvan ruim de helft uit huishoudens. Het gaat dan meestal om blik, papier/karton, glas en kunststof. Die berg moet kleiner, en dat kan gebeuren door het gebruik van minder verpakkingsmateriaal, het vaker gebruiken van verpakkingen (al dan niet met statiegeld) en recycling/hergebruik van materialen. Op dit moment wordt ongeveer 61% hergebruikt, en de overheid wil tot 70 % komen. Om dat te halen is per verpakkingsoort een doelstelling opgeschreven: 90% hergebruik van alle glas, 25% van hout, 75% van papier en karton, 80% van metalen verpakkingen en 27% van kunststof. In 2001 werd 78% van de verpakkingen van glas hergebruikt, 27% van de verpakkingen van hout, 66% van de verpakkingen van papier en karton, 78% van de verpakkingen van metaal en 24% van de kunststofverpakkingen. Ook Zeeland moet aan de weg timmeren om tot deze percentages te komen. Daarom is de provincie in 2003 gestart met de campagne “Afval: haal eruit wat erin zit”.

Om het aandeel verpakkingen van de afvalberg te verkleinen zijn er inmiddels een Ministeriële Regeling en 3 verpakkingsconvenanten afgesloten tussen de overheid en het bedrijfsleven. Producenten die zich aansluiten bij het Convenant Verpakkingen III zijn vrijgesteld van individuele wettelijk verplichtingen zoals die in de Ministeriële Regeling staan. In plaats daarvan wordt uitgegaan van een gezamenlijke aanpak van alle Nederlandse producenten.

De producenten en importeurs van kunststofverpakkingen hebben zich verplicht om in 2005 in ieder geval 27% als materiaal te hergebruiken, en indien mogelijk 30% (in 2001 was het 24%). Bij de eerdere convenanten hebben producenten het vooral gezocht in het dunner maken van de verpakkingen. Het terugbrengen van de dikte van een kartonnen verpakking levert bijvoorbeeld circa 18 % materiaalbesparing op. Daarnaast zijn onnodige verpakkingen verdwenen, zoals het kartonnen doosje om de tube tandpasta. Ook is het aantal monoverpakkingen toegenomen, zoals de vervanging van de blisterverpakking (karton en kunststof) door een geheel kartonnen verpakking zodat deze bij het oud papier kan om te worden gerecycled. Het conservenblikje is in de loop der tijd 30 procent lichter geworden; het drankbusje verloor 57 procent van het gewicht. De dikte van het laagje tin, dat wordt aangebracht om corrosie te voorkomen, is de afgelopen 30 jaar met 75 procent afgenomen.

Een deel van de verpakkingen komt als zwerfafval op de grond terecht: blikjes, flesjes, wikkels en bijvoorbeeld patatbakjes. En daar heeft het een lang leven. Zo duurt het soms tot een half jaar voordat papier en karton volledig is afgebroken. En dat is nog kort vergeleken bij ander zwerfafval: peuken 1-5 jaar, bananenschil 3 jaar, metalen blikje 1,5-50 jaar, plastic frisdrankfles 5-10 jaar, plastic zak 10-20 jaar, kauwgum 20-25 jaar, aluminium blikje 80 jaar tot 1 miljoen jaar, plastic sixpack-houder 100 jaar, glazen fles 1 miljoen jaar, (polystyreen) patatbakje 'eeuwig'. Om deze ergernis terug te dringen kent het Convenant Verpakkingen III een Deelconvenant Zwerfafval. Dat stelt de volgende doelen:

En lukt dat niet? Dan komt er per 1 januari 2006 statiegeld op blikjes en flesjes, want met name de praktijk in de Scandinavische landen leert dat statiegeld een probaat middel is tegen zwerfafval. Maar het bedrijfsleven heeft grote weerstand tegen statiegeld, en milieuminister Pronk is alweer ingeruild voor milieu-staatssecretaris Van Geel. Dus het is nog afwachten hoe dit verder gaat.