Afval is een relatief begrip.  Waar de een van af wil kan voor de ander nog bruikbaar zijn.  Dit wordt het duidelijkst op de afvalbergen in de Derde Wereld, waar nog heel wat mensen op rondlopen om daar spullen uit te halen die ze kunnen verkopen om zo een schamel inkomen te verdienen. Minder schrijnend is het reststoffenproject dat in de havengebieden van Vlissingen en Terneuzen wordt uitgevoerd. Een afvalproduct van het ene bedrijf kan een grondstof voor het andere zijn. Er is inmiddels een internetsite in de vorm van een virtuele marktplaats, waarop het aanbod en vraag op elkaar kunnen worden afgestemd.

Jaarlijks wordt er in Nederland ongeveer 58.000 kton afval geproduceerd: ruim 3.600 kg. per persoon. Deze ongelooflijke hoeveelheid bestaat voor zo’n 15 % uit huishoudelijk afval. De industrie is met 36 % de grootste afval-leverancier, en de bouwwereld is met  34 % een goede tweede. De rest van het afval wordt geleverd door  de landbouw, de overheid en niet-industriële bedrijven, en zuiveringsinstallaties (slib). Drie procent is gevaarlijk afval.

Hoe we het beste met al dat afval kunnen omgaan is al in 1979 vastgesteld door toenmalig kamerlid Lansink. Volgens de ‘Ladder van Lansink’ is vanuit het oogpunt van duurzaamheid afvalpreventie de beste optie, gevolgd door hergebruik van producten resp. materialen, recycling, verbranden met resp. zonder opwekking van warmte, en storten.

Overigens kan de volgorde op de ladder veranderen als gevolg van ‘voortschrijdend inzicht’ of veranderde opvattingen . Nu de nadruk komt te vallen op voorkoming van het broeikaseffect, komt verbranding met opwekking van energie hoger op de ladder te staan, dan wanneer er alleen wordt gekeken naar de grootte van de afvalberg.

VROM zet hoog in als het gaat om het toekomstbeeld van afval: “ In de toekomst moet vrijwel al het afval door een geavanceerd bedrijfsleven worden omgezet in grond- en brandstoffen. Afvalbeleid moet zichzelf uiteindelijk overbodig maken, door onderdeel te worden van industrie-, producten-, stoffen- en energiebeleid”.  Dat klinkt utopisch, maar ook nu al wordt zo’n 80% van alle afval nuttig toegepast door een internationale industrie. Een groot deel van het afval geldt voor die industrie feitelijk al als een product, grondstof of brandstof. Het wordt verhandeld in een vrije markt, die zich uitstrekt over de landsgrenzen.

De provincie Zeeland ontleent haar taakstelling op het gebied van afvalbeleid sinds 2002 aan het Landelijk Afvalbeheersplan (LAP). Landelijk worden de regels vastgesteld, m.n. voor de verschillende afvalstromen en de manier waarop ze worden verwijderd, en de capaciteit voor verbranden en storten. De provincies voeren het beleid uit.

In Zeeland zijn in het verleden de taakstellingen voor hergebruik van huishoudelijk en daarmee vergelijkbaar kantoor- winkel en dienstenafval niet gehaald. In dat afval zit nog teveel ongescheiden GFT, papier/karton, glas en textiel. Daarom heeft de provincie het project ‘Áfval, haal eruit wat erin zit’ opgezet.   In 2010 streeft Zeeland naar 7% preventie, 73% hergebruik en 19% verbranden of storten, van in totaal 674.000 ton afval.

Er wordt dus stevig ingezet op hergebruik. Dit stelt eisen aan het ontwerp van producten. Staal, aluminium, papier, glas enz. kan goed worden gerecycled. Met een fles en een krant is dat geen probleem, met een blikje wat bestaat uit tin en aluminium, en een melkpak van met plastic gelamineerd papier wordt het al weer veel lastiger. Ook moet er bij de productie van b.v. PVC uit gerecycled materiaal een deel nieuw materiaal worden gebruikt, en ook oud papier is niet eindeloos recyclebaar. Hergebruik kent vooralsnog zijn grenzen, preventie blijft belangrijk.

De minst wenselijke mogelijkheid, storten, wordt in Zeeland inderdaad steeds minder toegepast. In 1987 werd er nog 600 ton gestort, in 1998 was dat gedaald tot 230 ton, en in het begin van het nieuwe milennium gaat het jaarlijks om zo'n 215 ton. In Zeeland zijn er stortplaatsen bij Nieuwdorp en Sluiskil (Koegorspolder) Landelijk wordt er op het ogenblik net iets meer afval verbrand dan gestort. 

Veel Zeeuws afval wordt verbrand in de afvalverbrandingsinstallatie (AVI) in Moerdijk. Deze verbranding levert energie op voor 55.000 huishoudens – en in heel Nederland komt  bij afvalverbranding energie vrij voor 900.000 huishoudens. Overigens is het afval na verbranding niet compleet de wereld uit: van 100 ton afval blijft altijd nog 25 ton slakken over, 2 ton vliegas en 0,5 ton chemisch afval. En dan vliegt er ook nog wat dioxine uit de schoorsteen.  De slakken en de vliegas worden verwerkt in bouwmaterialen, al zijn daarover kritische geluiden te horen . Want deze (giftige) stoffen kunnen wellicht in de loop der tijd alsnog vrijkomen, en dan kunnen ze slecht zijn voor de gezondheid .